पट्टीने सेमी-मिमी मापन आणि काडी-दोरीची जुळणी

पट्टी, काडी आणि दोरी

शिक्षिका: मुलांनो, आज आपण पट्टीने बारकाईने मोजायला शिकणार आहोत. ही बघा आपली छोटी पट्टी - हिच्यावर किती सेंटीमीटरपर्यंत आकडे आहेत?

विद्यार्थी: बाई, १५ सेंटीमीटरपर्यंत आहेत!

शिक्षिका: बरोबर! म्हणजे या पट्टीने आपण एका वेळी जास्तीत जास्त १५ सेंटीमीटरच मोजू शकतो. पण समजा मला यापेक्षा जास्त लांबीची वस्तू मोजायची असेल तर? (शिक्षिका एक लांब काडी घेते, पट्टी टोकापासून ठेवते आणि १५ सेंमी पर्यंत मोजून पेन्सिलने खूण करते) बघा, मी पट्टीच्या शेवटच्या टोकाशी - म्हणजे १५ सेंमीच्या जागी - पेन्सिलने एक बारीक खूण केली. आता मी पट्टी उचलते आणि तिचं सुरुवातीचं टोक याच खुणेवर आणून ठेवते. आता पुढे जितकं मोजलं जाईल, ते या १५ मध्ये मिळवायचं. समजलं का?

विद्यार्थी: हो बाई! म्हणजे पट्टी सरकवत सरकवत मोजायचं!

शिक्षिका: अगदी बरोबर! आता एक गोष्ट बघूया - पट्टीवर मोठ्या आकड्यांच्या मध्ये लहान लहान रेषा असतात ना, त्या काय आहेत?

विद्यार्थी: माहीत नाही बाई.

शिक्षिका: त्या आहेत मिलिमीटर! एका सेंटीमीटरमध्ये अशा १० लहान रेषा असतात. म्हणजेच - १ सेंटीमीटर = १० मिलिमीटर. आता एखाद्या वस्तूची लांबी सेंटीमीटरमध्ये पूर्ण भरत नसेल, तर उरलेला भाग आपण मिलिमीटरमध्ये सांगू शकतो.

चला, आता आपण एक गंमत करूया. मी काही मुलांना काड्या देते आणि काही मुलांना दोर्‍या देते. प्रत्येकाने आपापली काडी किंवा दोरी पट्टीने मोजून तिची लांबी किती सेंटीमीटर आहे ते शोधून काढा.

विद्यार्थी: (सगळे आपापल्या काडी किंवा दोरीची लांबी मोजतात)

शिक्षिका: छान! आता आपण एक खेळ खेळूया. मी एकेका मुलाला विचारणार - तुझ्या काडीची लांबी किती आहे? आणि मग बघूया - तेवढ्याच लांबीची दोरी कोणाकडे आहे का!

पहिला मुलगा, तुझ्या काडीची लांबी किती?

विद्यार्थी १: बाई, माझी काडी २ सेंटीमीटर आहे!

शिक्षिका: कोणाकडे २ सेंटीमीटरची दोरी आहे?

विद्यार्थी २: माझ्याकडे आहे बाई!

शिक्षिका: वा, छान जोडी जमली! अशाच प्रकारे आपण पुढे जाऊया - १० सेंटीमीटर काडी कोणाकडे आहे? तेवढ्याच लांबीची दोरी कोणाकडे आहे? १५ सेंटीमीटर काडी कोणाकडे आहे? तेवढ्याच लांबीची दोरी कोणाकडे आहे? २० सेंटीमीटर काडी कोणाकडे आहे? तेवढ्याच लांबीची दोरी कोणाकडे आहे?

विद्यार्थी: (एकेक करून जोड्या जुळत जातात)

शिक्षिका: आता बघूया, कोण कोण उरलं आहे?

विद्यार्थी ३: बाई, माझी काडी उरली - ती २६ सेंटीमीटर आहे!

विद्यार्थी ४: आणि बाई, माझी दोरी उरली - ती २८ सेंटीमीटर आहे!

शिक्षिका: अरे वा! म्हणजे या दोघांची लांबी सारखी नाही, तरी हे दोघे शेवटी उरले. आता सगळ्यांनी सांगा बरं - या दोरीची लांबी काडीपेक्षा किती सेंटीमीटरने जास्त आहे?

विद्यार्थी: (विचार करतात) २८ मधून २६ वजा केलं तर... २ सेंटीमीटर!

शिक्षिका: शाब्बास! म्हणजे ही दोरी काडीपेक्षा २ सेंटीमीटरने मोठी आहे. अशा प्रकारे आपण फक्त लांबी मोजायलाच नाही शिकलो, तर दोन वस्तूंची लांबी किती सेंटीमीटरने कमी-जास्त आहे हेसुद्धा शोधायला शिकलो. चला, आता घरी जाऊन दोन वेगवेगळ्या वस्तू शोधा आणि त्यांची लांबी पट्टीने मोजून सांगा - कोणती वस्तू किती सेंटीमीटरने मोठी आहे!