फरशा आणि दोरी वापरून भिंतींमधलं अंतर मोजणे
फरशा आणि दोरा
शिक्षिका: मुलांनो, माझ्याकडे ही बघा फक्त १५ सेंटीमीटरची पट्टी आहे. आणि मला या वर्गाच्या दोन भिंतींमधलं अंतर मोजायचं आहे. आता सांगा बरं - एवढ्या छोट्या पट्टीने एवढं मोठं अंतर कसं मोजणार?
विद्यार्थी: बाई, खूण करत करत पट्टी सरकवत मोजावी लागेल!
शिक्षिका: बरोबर, पण ते खूप वेळ लागेल आणि चुकायचीही शक्यता असते. त्याऐवजी आपण एक युक्ती करूया. हे बघा - या दोन भिंतींच्या मध्ये जमिनीवर फरशा आहेत. मोजा बरं - एकूण किती फरशा आहेत?
विद्यार्थी: बाई, १० फरशा आहेत!
शिक्षिका: छान! पण आपल्याला अंतर फरशांमध्ये नाही, तर सेंटीमीटर किंवा मीटरमध्ये सांगायचं आहे ना? मग आधी आपण एका फरशीची लांबी पट्टीने मोजू. (शिक्षिका एका फरशीची लांबी पट्टीने मोजते) ही एक फरशी झाली - ३० सेंटीमीटर. आता सांगा - १० फरशा असतील, तर एकूण लांबी किती होईल?
विद्यार्थी: (विचार करतात) १० गुणिले ३० म्हणजे... ३०० सेंटीमीटर!
शिक्षिका: शाब्बास! पण थांबा - बघा बरं, दहा पूर्ण फरशांनंतर भिंतीपर्यंत थोडी जागा उरली आहे का?
विद्यार्थी: हो बाई, थोडी जागा उरली आहे!
शिक्षिका: मग तेवढी उरलेली जागा आपण फक्त पट्टीने मोजू. (शिक्षिका उरलेली जागा पट्टीने मोजते) ही उरलेली जागा झाली २० सेंटीमीटर. आता सांगा - एकूण अंतर किती झालं?
विद्यार्थी: ३०० अधिक २० म्हणजे... ३२० सेंटीमीटर!
शिक्षिका: अगदी बरोबर! आता आपल्याला माहीत आहे की १०० सेंटीमीटर म्हणजे १ मीटर. मग ३२० सेंटीमीटर म्हणजे किती मीटर आणि किती सेंटीमीटर?
विद्यार्थी: ३२० मध्ये १०० तीनदा मावतो, म्हणजे... ३ मीटर आणि २० सेंटीमीटर!
शिक्षिका: शाब्बास! म्हणजे या दोन भिंतींमधलं अंतर आहे ३ मीटर २० सेंटीमीटर. आता आपण याच अंतराचं आणखी एक वेगळी युक्ती वापरून मोजून बघूया. (शिक्षिका रीळातला दोरा घेते आणि एका भिंतीपासून दुसऱ्या भिंतीपर्यंत उलगडते, तिथे दोर्‍यावर पेन्सिलने खूण करते) आता हा दोरा कापून घेते आणि पट्टीने मोजते... (शिक्षिका दोरा पट्टीने मोजते) हा दोरा सुद्धा ३ मीटर २० सेंटीमीटर भरला!
विद्यार्थी: अरे, दोन्ही वेळेस सारखंच अंतर आलं!
शिक्षिका: अगदी बरोबर! फरशा मोजून काढलेलं अंतर आणि दोरा वापरून मोजलेलं अंतर - दोन्ही सारखंच आलं. आता जरा विचार करा - असं का झालं असेल?
विद्यार्थी: कारण भिंतींमधलं खरं अंतर एकच आहे बाई, पद्धत वेगळी असली तरी!
शिक्षिका: हो, आणि आणखी एक महत्त्वाची गोष्ट लक्षात घ्या - आपण लांबी मोजतानाही सेंटीमीटर-मीटर हे एकक वापरलं, आणि अंतर मोजतानाही तेच सेंटीमीटर-मीटर एकक वापरलं. जर एकाने सेंटीमीटर वापरलं आणि दुसऱ्याने भलतंच काहीतरी वापरलं असतं, तर उत्तरं जुळली असती का?
विद्यार्थी: नाही बाई, मग गोंधळ झाला असता!
शिक्षिका: अगदी बरोबर! म्हणूनच लांबी असो वा अंतर - मोजताना आपण नेहमी तेच एक ठरलेलं एकक वापरतो, तरच सगळ्यांची उत्तरं एकमेकांशी जुळतात आणि तुलना करता येते. चला, आता घरी जाऊन एखादी मोठी जागा शोधा - जसं की तुमच्या घरापासून शेजारच्या घरापर्यंतचं अंतर - आणि फरशा किंवा पावलं मोजून ते अंतर सेंटीमीटर किंवा मीटरमध्ये सांगण्याचा प्रयत्न करा!