पिशवी, मीठ आणि पोहे वापरून वस्तुमान मापन आणि तुलना

पिशवी, मीठ आणि पोहे

शिक्षिका: मुलांनो, आज आपण तीन सारख्या आकाराच्या पारदर्शी पिशव्या घेणार आहोत - म्हणजे आतली वस्तू तुम्हाला स्पष्ट दिसेल. पहिल्या पिशवीत मी माझ्या मुठीने पोहे भरते. दुसऱ्या पिशवीत मी माझ्याच मुठीने मीठ भरते. आणि तिसऱ्या पिशवीत - (एका विद्यार्थ्याला बोलावून) तू तुझ्या मुठीने मीठ भर बरं.

आता सांगा, ज्या दोन पिशव्यांत मीठ आहे - त्या दोन्ही एकाच मापाच्या भरल्या असतील का?

विद्यार्थी: हो! दोन्हीत मीठच आहे ना, मग सारखंच असेल.

शिक्षिका: बरं, अंदाज घेतला खरा! आता आपण खात्री करून घेऊया. मी एक फुटपट्टी घेते आणि तिच्या दोन्ही टोकांना या दोन्ही मिठाच्या पिशव्या टांगते, आणि मधोमध पट्टी तोलायचा प्रयत्न करते. बघा… काय झालं?

विद्यार्थी: पट्टी एका बाजूला झुकली!

शिक्षिका: बरोबर! म्हणजे कुणाची तरी मूठ जरा जास्त भरली आणि कुणाची कमी - त्यामुळे दोन्ही पिशव्यांतलं मीठ सारख्या वजनाचं नाही निघालं.

आता दुसरा प्रश्न - पहिल्या दोन पिशव्यांकडे बघा, ज्या मी स्वतःच्याच मुठीने भरल्या - एक पोह्यांची आणि एक मिठाची. त्या दोन्ही एकाच मापाच्या असतील का, कारण मूठ तर माझीच होती?

विद्यार्थी: हो असतील, कारण मूठ तर सारखीच होती ना !

शिक्षिका: चला, परत तपासूया! त्याच फुटपट्टीच्या दोन टोकांना पोह्यांची पिशवी आणि मिठाची पिशवी टांगूया, आणि मध्यभागी तोलूया. आता काय दिसतंय?

विद्यार्थी: ही पण एका बाजूला झुकली! मिठाची पिशवी जड वाटतेय.

शिक्षिका: अगदी बरोबर पाहिलंत! एकच मूठ वापरली, तरी पट्टी झुकलीच - कारण मीठ आणि पोहे या दोन वेगळ्या वस्तू आहेत, आणि त्यांचं वजन/वस्तुमान सारखं नसतं.

म्हणजे आपण काय शिकलो? मूठ जरी सारखी असली, तरी वस्तू बदलली की तिचं वजन बदलतं. आणि वस्तू तीच असली (मीठ), तरी मूठ भरणारी व्यक्ती बदलली की सुद्धा वजन बदलतं!

तर मग आता खरा प्रश्न असा - जर मूठ बदलली की वजन बदलतं, आणि वस्तू बदलली तरी वजन बदलतं… तर मग कुणाचं वजन खरं आणि किती आहे, हे आपण नक्की आणि सारखेपणाने कसं मोजायचं?

चला, आजपासून घरी किंवा बाजारात कुठे तराजू आणि ठराविक वजनं (जसं की १ किलो, ५०० ग्रॅम) वापरतात, ते शोधून बघा!