तेलाची बाटली - आकारमान आणि वस्तुमान

तेलाची बाटली

शिक्षिका: मुलांनो, ही डोक्याला लावायच्या तेलाची रिकामी बाटली जरा हातात घ्या आणि नीट बघा. बाटलीवर काही आकडे आणि अक्षरं लिहिलेली दिसतायत का?

आता पाण्याची बाटली पहा. काय फरक आहे दोनहीत ?

विद्यार्थी: ....

शिक्षिका: तेलाच्या बाटलीवर ३०० मिली लिहिलंय म्हणजे आपण याआधी शिकलेलं आकारमान - म्हणजे बाटलीत किती द्रव पदार्थ मावतो, ते. आता आणखी नीट बघा… त्याच्या जवळपास आणखी काही आकडा दिसतोय का?

विद्यार्थी: हो, त्याच्या खाली २७३ ग्रॅम पण लिहिलंय!

शिक्षिका: शाब्बास! म्हणजे बाटलीवर दोन वेगळे आकडे लिहिलेले आहेत - एक ३०० मिली आणि दुसरा २७३ ग्रॅम. आता जरा डोकं चालवा - हे दोन्ही आकडे सारखे का नाहीत? आणि एकाच बाटलीवर दोन्ही का लिहिलेत?

विद्यार्थी: माहीत नाही... एकच पुरेसं नाही का?

शिक्षिका: चांगला प्रश्न! विचार करा - मिली म्हणजे आकारमान, म्हणजे जागा किती लागते ते सांगतं. आणि ग्रॅम म्हणजे वस्तुमान, म्हणजे ती वस्तू किती जड आहे ते सांगतं. आता हेच तेल आणि तेवढंच पाणी - दोन्हीचं आकारमान ३०० मिली सारखंच असलं, तरी त्यांचं वजन एकसारखं असेल का?

विद्यार्थी: माहीत नाही, तेल आणि पाणी वेगळे असतात ना...

शिक्षिका: बरोबर विचार करताय! तेल आणि पाणी दिसायला दोन्ही द्रवच असले, तरी त्यांचं वस्तुमान सारखं नसतं - म्हणून काही वेळेस फक्त आकारमान (मिली) सांगून भागत नाही, वस्तुमानही (ग्रॅम) वेगळं मोजून, वेगळं लिहावं लागतं. म्हणूनच बाटलीवर दोन्ही आकडे - मिली आणि ग्रॅम - दोन्ही छापलेले आहेत !

चला, आता आपला आजचा प्रश्न - "सारखंच आकारमान असलेल्या दोन वेगळ्या द्रवांचं वस्तुमान वेगळं का असू शकतं?" तुम्ही दुकानात गेलात तर इतर बाटल्या, डबे बघा - तेल, पाणी, दूध, मध, ऑईलपेंट, शांपू यांच्या बाटल्यांवर आकारमान आणि वस्तुमान दोन्ही लिहिलेलं दिसतंय का, ते शोधून सांगा!