दिवाळीच्या फराळातून चित्रालेखाचे प्रमाण
दिवाळीच्या फराळातून चित्रालेखाचे प्रमाण समजून घेऊया
शिक्षक: मुलांनो, मला सांगा पाहू, पटापट, सगळ्यांनी एकदम, तुमच्या घरी दिवाळीत कुठला कुठला फराळ बनतो?
(मुले एकदम गोंधळून, मोठ्याने ओरडत सांगू लागतात. चकली, चिवडा, लाडू असा गलका होतो. शिक्षक एक-दोन मिनिटे मुलांना मोकळेपणी बोलू देतो.)
शिक्षक: शांत व्हा, शांत व्हा! आता मला एक सांगा, नक्की किती घरांत चकल्या बनतात?
(मुले गोंधळतात, कुणालाच नक्की आकडा सांगता येत नाही, कारण कुणीही मोजलेलं नसतं.)
शिक्षक: बघा, इतका गलका झाला तरी नक्की संख्या कुणालाच सांगता येईना! चला, मग आपण व्यवस्थित मोजूया.
(शिक्षक फळ्यावर एक तक्ता काढतो, त्यात चकली, चिवडा, लाडू, करंजी, शंकरपाळे, शेव अशी ४-५ पदार्थांची नावं लिहितो.)
आता एकेक करून विचारतो. ज्यांच्या घरी चकली बनते, त्यांनी हात वर करा.
(शिक्षक हात मोजतो, पाचाच्या पटीत येईपर्यंत मोजतो आणि तक्त्यात "चकली" पुढे तो आकडा लिहितो. असेच बाकीच्या पदार्थांसाठीही विचारतो, प्रत्येक वेळी पाचाच्या पटीत येणारी संख्या मोजून तक्त्यात लिहितो.)
शिक्षक: वा, आता बघा आपल्याकडे प्रत्येक पदार्थापुढे नक्की आकडा आहे. चकली १५, लाडू २०, असं.
आता याच तक्त्यात मी प्रत्येक पदार्थापुढे तितकी घरं काढतो, जितकी घरं त्या आकड्यात मावतील. (शिक्षक फळ्यावर उदाहरण दाखवतो.)
(शिक्षक चकलीपुढे ३ आणि लाडूपुढे ४ अशी लहान घरांची चित्रं काढू लागतो. )
शिक्षक: मुलांनो, मी अशी बरोबर घरांची चित्रं काढतोय का?
विद्यार्थी: (संभ्रमात) नाही... तुम्ही घरं कमी काढलीत !
शिक्षक: बरोबर आहे , पण त्याला कारण आहे ! आकडे मोठे असले की इतकी सगळी चित्रं एकेक काढत बसणं वेळखाऊ आणि कंटाळवाणं होतं आणि चूकही होऊ शकते.
म्हणून मी सम-समान संच केले, म्हणजे प्रत्येक ५ घरांसाठी एकच चित्र काढलं. पण मी असं एका चित्रासाठी पाच घरं धरली आहेत, हे वाचणाऱ्याला कसं कळेल?
विद्यार्थी: (विचार करत) सांगावं लागेल ना काहीतरी!
शिक्षक: बरोबर! म्हणून चित्रालेखाच्या खाली आपण नेहमी प्रमाण लिहायचं, म्हणजे "१ चित्र = ५ घरे" असं स्पष्ट लिहायचं. मग वाचणाऱ्याचा गोंधळ होत नाही, आणि त्याला लगेच कळतं की प्रत्येक चित्र किती संख्या दाखवतंय.
अशा प्रकारे कमी जागेत, कमी वेळेत आणि सहज समजेल अशा पद्धतीने मोठी माहिती चित्रालेखाच्या साहाय्याने मांडता येते.